بازگشت به صفحه کامل

لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری- صنعتی

نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی یکشنبه 29 آذرماه 94 به لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری و ویژه اقتصادی رأی مخالف دادند.

این لایحه که طبق اعلام محمدرضا باهنر نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی به علت مخالفت با برنامه پنجم توسعه نیازمند دو سوم آرای نمایندگان بود به تصویب نرسید.

لایحهای که موافقانش معتقد بودند باید با نصف بعلاوه یک رای به تصویب مجلس برسد، اما هیأت رئیسه مجلس این لایحه را که با مخالفت نمایندگان همراه شد، با الزام به دو سوم آراء، مورد بررسی قرار داد.

ماجرا از کجا آغاز شد؟

سال ۱۳۶۸ بود که براساس تبصره ۱۹ قانون برنامه اول توسعه به دولت اجازه داده شد که در ۳ نقطه مرزی کشور شامل کیش، قشم و چابهار اقدام به تأسیس منطقه آزاد تجاری کند، به عبارت دیگر کیش، قشم و چابهار ۳ منطقه نخست آزاد تجاری ایران بودند که فعالیت خود را در دولت سازندگی آغاز کردند و بعدها در دولت‌های نهم و دهم ماکو نیز به عنوان منطقه آزاد تجاری شروع به فعالیت کرد.

شاید برای افکار عمومی سوال باشد که مناطق آزاد و ویژه اقتصادی با چه رویکردی تاسیس می‌شوند؟ این مناطق با هدف رشد صنعت و اشتغال، جذب سرمایه‌های خارجی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید، کسب درآمد ارزی و افزایش صادرات، دستیابی به فناوری پیشرفته و کمک به مهار تورم و محرومیت‌زدایی تاسیس شده‌اند.

یکی از مزایان این مناطق معافیت‌های گمرکی و مالیاتی صفر است تا مشوقی برای سرمایه‌گذاری باشد. معافیت مالیاتی کامل در این مناطق به مدت ۲۰ سال نیز تعریف شده است و گاهی برای عوارض گمرکی و صادرات و واردات کالا نیز بخشودگیهای کامل سهم دولت در نظر گرفته شده است. در کل می‌توان گفت ثبت موسسات در این مناطق نیازی به دوندگی زیاد ندارد و در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام می‌شود و ورود و خروج سرمایه هم آزاد است.

افزایش مناطق آزاد تجاری در کمیسیون اقتصادی!

ابتدای آذرماه سال جاری هیأت وزیران در جلسه‌ای به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور، لایحه ایجاد منطقه آزاد تجاری – صنعتی سیستان در استان سیستان و بلوچستان و منطقه آزاد تجاری – صنعتی بانه – مریوان در استان کردستان را بررسی و تصویب کرد و در همین زمینه بود که اکبر ترکان، دبیر شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی گفته بود «دولت تدبیر و امید تاکنون لایحه ایجاد ۵ منطقه آزاد تجاری- صنعتی را به مجلس ارائه کرده و لایحه دو منطقه آزاد سیستان و بانه – مریوان هم تقدیم مجلس می‌شود.»

اما در حالیکه دولت خواستار ایجاد ۷ منطقه آزاد بود، آنچه از کمیسیون اقتصادی مجلس بیرون آمد پیوست ایجاد ۸۰ منطقه ویژه اقتصادی دیگر و تغییر در محدوده برخی مناطق آزاد موجود بود، نکته‌ای که از نظر بسیاری صاحب نظران اقتصادی هیچ توجیهی ندارد.

بر این اساس بود که در نشست روز یکشنبه (۲۹آذر ماه) مجلس، لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری و صنعتی در مهران، اروند، بانه و مریوان، اینچه برون، اردبیل، بوشهر و سیستان مورد بررسی وکلای ملت قرار گرفت. اما با تصمیم محمدرضا باهنر که ریاست جلسه را بر عهده داشت، اعلام شد که تصویب کلیات این لایحه نیازمند دو سوم آرای نمایندگان است چرا که طبق این برنامه، هیچ معافیت مالیاتی جدیدی در طول برنامه پنجم قابل تصویب نیست و از آنجایی که مناطق آزاد و ویژه دارای یک سری معافیت‌های مالیاتی در عملیات اقتصادی خود هستند، پایه مالیات کشور را کاهش می دهد.

دغدغه های موافقان و مخالفان لایحه

پیش از رأی گیری این لایحه، نمایندگان مخالف (توکلی، کامران و حیدری طیب) و نمایندگان موافق (پیرموذن، ندیمی و علی محمدی) به بیان نظرات خود در این خصوص پرداخته و نهایتاً اکبر ترکان، دبیر شورای عالی مناطق آزاد در سخنانی به دفاع از لایحه دولت پرداخت.

دغدغه مخالفان تصویب این لایحه این بود که به دلیل نبود زیرساخت‌های اولیه، ایجاد مناطق آزاد جدید باعث افزایش قیمت زمین در این مناطق می‌شود و طی سال‌های گذشته مناطق آزاد دروازه صادرات نبودند بلکه بیشترین واردات از این مناطق انجام شده است و همچنین با بیان اینکه شرکت‌های ثبت شده در مناطق آزاد تا بیست سال از مالیات معاف هستند و هر چه که به ۱۹ سال می‌رسد اعلام ورشکستگی کرده و دوباره شرکت جدیدی برای فرار از مالیات تاسیس می‌کند، اظهار داشتند که زیرساخت‌های مناسبی برای ایجاد مناطق آزاد جدید وجود ندارد. و همانطور که در قانون آمده باید به منظور رفع اشتغال و و بیکاری مناطق آزاد را ایجاد کرد. آنها همچنین تأکید داشتند که چرا منطقه آزاد در ایران از سال 71 تاکنون نتوانسته به پیشرفت منطقه کمک کند، چرا که استراتژیک آن واردات و قاچاق است.

از سوی دیگر موافقان این لایحه بر این اعتقاد بودند که اگر وارادت از مناطق آزاد انجام می‌شود، به خاطر نبود محصولات رقابتی داخلی با محصولات خارجی است اما در عین حال مناطق آزاد سهم اندکی در واردات دارند و تاکید کردند که دولت به دلیل کاهش قیمت نفت از اختصاص بودجه به مناطق آزاد عاجز است و به همین دلیل با ایجاد مناطق جدید اقتصادی می‌توان محرومیت و بیکاری را کم کرد.

پس از استماع نطق موافقان و مخالفان این لایحه، اکبر ترکان به عنوان نماینده دولت در دفاع از لایحه ایجاد هفت منطقه آزاد تجاری توضیحاتی درباره تاثیرات این موضوع داد و اظهار داشت مناطق آزاد پیشنهادی با کشورهای همسایه دارای ارتباط بوده و صادرات ایران از این مناطق صورت می‌گیرد و می‌تواند به رونق آن کمک کند.

اکبر ترکان رئیس شورای عالی مناطق آزاد کشور در دفاع از لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری - صنعتی با ذکر این نکته که منطق مشترکی در تمامی لوایح مربوط به ایجاد مناطق آزاد در کشور وجود دارد، این منطق را مرتبط به ظرفیت بازارهای کشورهای همسایه دانست و اظهار داشت: ما بیشترین بازار را در مرزها و همسایگان خود داریم نه کشورهای دور.

ترکان از ایجاد منطقه آزاد شلمچه در مرز عراق، پیشنهاد منطقه آزاد مهران، پیشنهاد منطقه آزاد بانه و مریوان برای اقلیم کردستان و طراحی منطقه آزاد ارس برای کار با قفقاز سخن گفت و افزود: ما اکنون در شمال منطقه آزاد ماکو را داریم و در استان اردبیل نیز منطقه مجاور آذربایجان و نیز منطقه آزاد اینچه‌برون در مرز ترکمنستان پیشنهاد شده است.

 

مخالفت با لایحه ایجاد مناطق آزاد تجاری- صنعتی

این چنین بود که لایحه ایجاد مناطق آزاد جدید تجاری صنعتی که متشکل از تجمیع پنج لایحه بود به رأی گذاشته شد و از مجموع ۲۳۰ نماینده حاضر در جلسه ۱۱۷ نماینده رأی موافق، ۸۵ نماینده رأی مخالف و ۸ نماینده رأی ممتنع دادند و چون به تصویب دو سوم نمایندگان نرسید از دستور کار خارج شد. هرچند که چرا که مطابق با آیین‌نامه داخلی مجلس، چنانچه کلیات لایحه‌ای در صحن مجلس رأی نیاورد، با امضای ۵۰ نماینده این لایحه جهت بررسی بیشتر به کمیسیون‌ها ارجاع و مجدداً در صحن علنی مجلس مطرح می‌شود البته این قضیه هم  مشروط به این است که ایرادات قانونی لایحه مرتفع شده باشد.

معترضان به روند رأی گیری

اما این پایان ماجرا نبود و تعدادی از نمایندگان معترض به روند رأی‌گیری، صحن مجلس را ترک کردند اما منصور حقیقت‌پور آبستراکسیون نمایندگان‌ استان‌های مرزی را تکذیب کرد و اظهار داشت که ما برای برای مذاکره با لاریجانی، صحن را ترک کردیم اما چون ایشان در دفتر خود حضور نداشتند، مجدداً به صحن بازگشتیم.

******

گفتنی است در حال حاضر کیش، قشم، چابهار، ارس، انزلی، اروند و ماکو، ۷ منطقه آزاد تجاری و صنعتی ایران هستند که قبل از دولت یازدهم به تصویب رسیده و در حال فعالیت‌اند و در صورتی که ۷ لایحه مزبور دولت برای ایجاد مناطق آزاد جدید مُهر تأیید بهارستان را بگیرد، در مجموع ۱۴ منطقه آزاد تجاری- صنعتی مرزی در کشور فعالیت خواهند کرد، در این باره هنوز مشخص نیست که قرار است چه شود،  فقط باید منتظر ماند و دید تکلیف این لایحه سرگردان در مجلس به کجا می‌رسد